Dùng "~nasai"

Nếu bạn học tiếng Nhật thì chắc biết về ～なさい:

ごめんなさい Gomennasai = Tôi xin lỗi

お帰りなさい Okaerinasai = Anh/chị về nhé! (Chào lúc từ biệt)

お休みなさい Oyasuminasai = Chúc ngủ ngon!

Vậy ~nasai là gì?

Theo Takahashi thì đó là "kudasai" nhưng nói nhanh và lâu dần thành quán ngữ, tức là cách nói quen thuộc.

Và đứng trước ~nasai là dạng

お+V{masu}

hoặc:

ご+V{masu}

Dạng này có vai trò ngữ pháp của danh từ. Ví dụ kaeru = về nhà thì dùng o-kaeri. Yasumu = nghỉ ngơi thì thành o-yasumi. Oyasuminasai = "Anh/chị nghỉ ngơi  nhé" = Chúc ngủ ngon.

Học viết văn tiếng Nhật?

Bạn có khát vọng thành ngôi sao sakubun?

Khi học tiếng Nhật, sẽ có môn làm văn, gọi là 作文 Sakubun (Tác Văn), đúng nghĩa "làm văn" luôn. Vì 作 SAKU = TÁC chính là 作る tsukuru = làm ra, tạo ra.

Còn 文 BUN = VĂN chính là văn, hay 文章 Bunshou (Văn Chương) = văn chương.

Thế làm sao thành ngôi sao sakubun? Saroma Lang sẽ chỉ cách đơn giản cho bạn. Bạn cần biết một vài nguyên lý.

Đừng cố SÁNG TÁC, hãy bắt chước!

Nếu bạn sáng tác mà nền tảng từ vựng, ngữ pháp bạn không tốt, thì bài văn của bạn chỉ là RÁC (không có ý xúc phạm nhé, vì lúc đầu Takahashi học cũng chẳng làm văn mà làm rác là chủ yếu, sau đó lại còn tái chế rác ^^). Đó là ma trận của những lỗi sơ đẳng về từ vựng, ngữ pháp, văn phong có thể làm HÔN MÊ những người lão luyện nhất. Chẳng ai muốn sửa lỗi cho bạn cả, trừ khi bạn gí súng vào đầu, hay gí dao vào lưng họ.

Vì thế, hãy bắt chước. Và cách bắt chước đơn giản nhất là:

Đọc chuyện cổ tích, chuyện dân gian Nhật Bản!

Đúng ra có thời gian thì Saroma Lang nên đưa nhiều chuyện và giải nghĩa lên hơn, nhưng đã có ở đây rồi:

➡Chuyện dân gian Nhật bản: 鬼婆と小僧 - Onibaba to kozou - Mụ quỷ và tiểu tăng

(Bài trên có link trang web các chuyện cổ tích Nhật Bản)

Đây là những chuyện khá hay, văn phong đơn giản, trong sáng, dễ bắt chước. Bạn hãy bắt chước y nguyên, thay từ vựng nhé. Ngoài ra, nếu theo dõi facebook SaromaLang thường xuyên thì chắc chắn bạn học được vô số cách chém gió hay. Hay bê y nguyên và sửa lại cho hợp khẩu vị, ngữ cảnh của bạn.

NGUYÊN LÝ VIẾT VĂN TIẾNG NHẬT:

Phân biệt tự động từ và tha động từ

Động từ có rất nhiều các phân loại. Vì sao phân loại? Để bạn sử dụng đúng. Ví dụ phân loại nó thành động từ 5 đoạn và 1 đoạn: Đơn thuần là về cách chia.

Bài này Saroma Lang sẽ nói về tự động từ (động từ tự thân) và tha động từ (động từ tác động) do có bạn đã comment ở bài Toàn cảnh động từ tiếng Nhật.

Định nghĩa

Động từ tự thân

Định nghĩa: Động từ không tác động lên đối tượng khác, tiếng Nhật gọi là 自動詞 Jidoushi (Tự Động Từ). Ví dụ, naku = khóc là động từ tự thân. Ở đây tôi dịch nghĩa để cho các bạn dễ hiểu, chứ thông thường mọi người gọi là "tự động từ" hay "jidoushi".

Chú ý là động từ tác động (tha động từ) sẽ đi với trợ từ を (wo) để tác động nhưng KHÔNG PHẢI LÀ động từ tự thân không đi với "wo" nhé.

Ví dụ: Daigaku ni harenakatta koto wo naku = Tôi khóc việc đã không vào được đại học

Bạn khóc việc gì đó thì dùng wo vẫn được. Hay bạn khóc cho ai đó cũng vậy, ví dụ kare wo naku = khóc anh ấy.

Động từ tác động

Định nghĩa: Động từ tác động lên đối tượng khác, tiếng Nhật gọi là 他動詞 Tadoushi (Tha Động Từ).
Ví dụ động từ "ăn" taberu thì bắt buộc phải trả lời câu hỏi "ăn gì" đúng không?
Ví dụ: お好み焼きを食べる Okonomiyaki wo taberu = tôi ăn bánh xèo Nhật (bánh xèo okonomiyaki)

Tất nhiên là có thể lược bớt đối tượng nếu đã đề cập hay ngầm hiểu. Ví dụ trong đoạn hội thoại:
A: 飯を食べましたか。 Meshi wo tabemashita ka? / Anh ăn cơm chưa?
B: 食べました。 Tabemashita. / Tôi ăn rồi.


Phân biệt động từ tự thân Jidoushi và động từ tác động Tadoushi

Ờ bài Toàn cảnh động từ tiếng Nhật có bạn nêu ý kiến thế này:
治す Naosu (TRỊ) = chữa bệnh là động từ tác động tadoushi.

Thế nhưng 治される Naosareru lại là động từ tự thân jidoushi như trong câu:

病気は治された Byouki wa naosareta = Bệnh đã được chữa khỏi

(病気 Byouki: BỆNH KHÍ)

Đúng như vậy. Ở đây bạn cần biết là: Naosareru là dạng BỊ ĐỘNG của Naosu. Vì thế, 2 động từ này khi phân loại lại thành khác nhau.

Ghi nhớ: Động từ và dạng bị động của nó sẽ phân loại khác nhau. Dạng bị động luôn là động từ tự thân.

Học từ vựng cũng là học nghe chứ sao!

Bài trước tôi có nói về Bí quyết học nghe tiếng Nhật, và trước đây tôi cũng giới thiệu các cách bắt đầu học cho bạn:

Bắt đầu học tiếng Nhật thế nào thì hiệu quả nhất?
Tự học tiếng Nhật cho người bắt đầu học

Chắc chắn nếu gắn bó với Saroma Lang từ đầu thì bạn đã biết được khá nhiều cách học tiếng Nhật hiệu quả.

Học từ vựng = Học nghe

Học ngữ pháp = Học nghe

Bài này tôi muốn nói tiếp về bí quyết học nghe. Thật ra, học từ vựng và học ngữ pháp chính là học nghe. Không phải bạn cứ nghe nhiều sẽ tốt mà bạn phải nghe hiểu. Ít nhất, bạn không hiểu câu nhưng bạn biết từ. Bạn có thể xử lý không kịp vì bạn chưa quen, nhưng bạn phải nghe hiểu được từ trong câu.

Từ từ, khả năng xử lý của bạn sẽ được cải thiện dần, khả năng năng phán đoán sẽ được nâng cao. Và bạn nghe được.

Điều kiện: Nghe được từ trong câu

Như vậy, bạn cần chuyên tâm vào từ vựng, mẫu ngữ pháp, mẫu hội thoại. Bạn cần học thuộc chúng một chút. Một công thức để nghe thành công?

Không có cách nói nào sai, miễn là ... đúng ngữ pháp

Nhiều người cứ nói là tiếng Nhật của bạn lạ quá (変な日本語 Hen-na Nihongo) làm bạn mất tinh thần. Theo tôi, chẳng cần mất tinh thần, dù bạn nói hơi lạ. Vì mỗi người có vốn từ và cách nói khác nhau. Cái mà bạn cần quan tâm là:

Sống và làm việc đúng ngữ pháp!

Ngay cả tiếng Việt thì tôi cũng hay dùng từ khác lạ. Ví dụ tôi hay nói "sống hoành tráng", tiếng Nhật là 立派に生きる Rippa ni ikiru dù rất ít người nói thế này. Vì họ không sống hoành tráng chứ sao! Ngay cả tiếng Việt cũng không phải ai cũng xài. Thậm chí tôi chế tác thêm là "sống hoành bánh tráng" ha ha.

Chẳng có gì sai cả!

Chúng ta sáng tạo ra từ ngữ cho bản thân hay hội nhóm của chúng ta mà. Tôi hay dùng từ "triệt thoái" cho nó hoành tráng. Ví dụ, thay vì nói "Tôi về đây" thì tôi nói là "Tôi triệt thoái đây". Nhiều người sẽ cười vì thấy lạ, hay nghĩ tôi kém nhưng chả sao. Tôi vẫn nói đúng ý nghĩa đấy chứ?!

Tiếng Nhật thì "triệt thoái" là 撤退する Tettai suru (Triệt Thoái) nên tôi nói là: Tettai shimasu!

Có vấn đề gì đâu??

Cái khó của người mới học tiếng Nhật là họ biết nghĩa 1 từ nhưng không biết sử dụng từ đó thì có làm mọi người thấy lạ hay chê bai không. Theo tôi, bạn cứ dùng đi miễn là đúng ngữ pháp. Vì thường nếu bạn dùng từ hay dùng trong văn viết để nói thì mọi người cũng chỉ nghĩ là bạn "chững chạc" hay "nghiêm túc" thôi chứ không có vấn đề gì cả. Ví dụ "hiểu" (undestand) thì có nhiều cách nói:

わかる wakaru = hiểu
理解する rikai suru (Lý giải) = hiểu (rõ)
把握する haaku suru (Bả Ác) = nắm bắt (vấn đề, ...), nắm rõ
了解する ryoukai suru (Liễu Giải) = đã hiểu, đã rõ

Bạn dùng cách nào thì cũng không sao, dù nếu dùng "haaku" (bả ác) thì nghe hơi kiểu cách nhưng tôi vẫn thường dùng mà!

Sáng tạo cách nói

Sử dụng "n" và "no" cuối câu tiếng Nhật

Chìa khóa: Cách sử dụng ん và の cuối câu tiếng Nhật

悲しいです Kanashii desu <=> 悲しいのです Kanashii no desu

悲しい Kanashii <=> 悲しいんだ Kanashiin da

ダメです Dame desu <=> ダメなんです Dame nan desu

ダメでした Dame deshita <=> ダメだったんです Dame dattan desu

Chúng có gì khác nhau? Mục đích là gì?

Về cơ bản, ý nghĩa của chúng giống nhau nhưng sử dụng "n" và "no" là để nhấn mạnh ý bạn muốn nói. Mục đích chỉ là để nhấn mạnh mà thôi. Và bạn cần nhớ là:

"n" và "no" tuy hai mà một,

"no" và "n" tuy một mà hai

Chú ý: Có sự khác nhau chút là dạng plain-form (không lịch sự = thân mật, suồng sã) thì "no" có thể kết thúc câu còn "n" thì không, ví dụ:
Taberu? (ăn không?) ➡ "Taberu no?" chứ không thể Taberun?
Còn dạng lịch sự (masu/desu) thì "Taberu no desu ka?" hay "Taberun desu ka?" đều ổn.

Chúng là hai dạng khác nhau của nhau thôi. "No" thì chính tắc hơn còn "n" dùng trong ngôn ngữ nói chuyện phiếm nhiều hơn. Cả hai đều dùng trong ngôn ngữ nói là chính. Khi nói nhanh thì "no" sẽ thành "n". Bạn hãy xem bài Nói nhanh, nói tắt tiếng Nhật.

Cách sử dụng "no" và "n"

Bạn phải nhớ là "no" / "n" là DANH TỪ. Saroma Lang phải nhấn mạnh điều này để bạn chia đúng. Bạn hãy tham khảo bài cách kết thúc câu tiếng Nhật để xem cách kết thúc câu nhé. Bắt buộc phải kết thúc dạng này:
Với "n": ~n desu | ~n da | ~n dearu
Với "no": ~no desu | ~no da | ~no dearu
Hay dạng quá khứ là ~n/no deshita | ~n/no datta | ~n/no deatta

Vậy trước "n/no" thì để gì? Đó phải là một vế câu (phrase) ở dạng plain-form (trừ dạng kết thúc danh từ) hay dạng viết.

Tức là: Phrase-plain + n/no + desu/da (★)
Ví dụ:

Trợ từ "wa" và "towa", "N to iu no wa"

Nは～、Nとは～、Nというのは～、Phraseということは～

Nhìn có vẻ phức tạp và dễ nhầm lẫn. Để Saroma Lang giải thích cho các bạn.

Nとは～ 

Nとは～ dùng để định nghĩa. Sau đó phải là một vế (phrase) để định nghĩa cho N. Ví dụ (lấy từ Wikipedia):

置換反応（ちかんはんのう）とは有機化学において、化合物の同一原子上で置換基が置き換わる化学反応のことを指す。

Phản ứng thế LÀ chỉ phản ứng hóa học....

Cấu trúc trên là Nとは・・・・のことを指す N towa ... no koto wo sasu
"sasu" ở đây là "chỉ, biểu thị".

Ví dụ khác:
Wi-Fiは、 無線LANの規格のひとつ。 = Wifi là một quy cách LAN không dây.
(Đây là câu lược).

Tóm lại là N towa [định nghĩa].

Do đó, khi tìm kiếm từ không biết, bạn tìm theo cú pháp: [Từ muốn tra]とは
Tìm cách này là ra định nghĩa nhanh nhất.

Thế Nとは～ khác gì với Nは～? Tại sao không dùng Nは～ cho nó tiện?

Lý do là, Nは～ thì N là CHỦ ĐỀ, chứ không phải là cách định nghĩa. Ví dụ "Watashi wa sushi ga suki desu" (Tôi thích cơm cá sống) thì Watashi là CHỦ ĐỀ chứ không phải định nghĩa "Tôi là ...".

Watashi wa gakusei desu = Tôi là học sinh: Cũng là một câu kể, không phải định nghĩa.

Còn nếu định nghĩa phải là: Watashi towa [định nghĩa, ví du: "một từ để chỉ nhân xưng thứ nhất"].

[N/Phrase]というのは～

"Cái gọi là N ~". Dùng để nhấn mạnh.